حج، چشمه‏ای است جوشان، که هر که از آن نوشید، تشنه‏تر شد، هر که حلاوت آن را یافت، شیفته‏تر گشت و هر که چهره جان در زمزم معارفش شست، پاک‏دل شد. حج، کتابی است که هر که با الفبای عشقش آشنا شد، دل به آن سپرد و هر که اوراقی از رموز و اسرارش را با سرانگشت تدبّر ورق زد، مشتاق به پایان بردن این صحیفه عرفان گردید.

هر که نگاهی به سطرهای این کتاب یقین افکند و نظر بر خط نوشته‏های این «بیت‏المعمور» داشت، بذر معرفت در اندیشه و دل کاشت. حج، خانه‏ای است که هر که چند صباحی رحل اقامت در آن افکند و هر که چند روزی بار سفر به سوی آن کشید و لذت آرمیدن در سایه معنویت بیت خدا را چشید، رنج سفر فراموش کرد و آنجا را خانه خود، خانه خدا و خانه مردم یافت، و به راستی هر که مقیم این خانه شد، مقام یافت و هر که ساکن این حریم گشت به سکون نفس رسید.

 

مدرسه بندگی

حج، چونان درختی است که اگر دست نیاز به شاخه‏های کرامتش بیاویزی، و اگر دامن طلب زیر این شاخه طوبی بگستری، دامن دامن حکمت و نور، بهره می‏بری. خنکای یقین را در سایه درخت پرشاخه حج حس می‏کنی، و اگر پنجه به سر شاخه‏های پربارش فراز بری، میوه‏های تازه ایمان و نور و حضور می‏چینی. بازاری است حج، که هر که با نقد خلوص پای بدان نهد، کالای عبودیت نصیبش می‏شود، و هر که بی‏توشه باور به آنجا رود، تهی‏دست باز می‏گردد. مدرسه‏ای است حج که کتاب و دفترش «عمل» و «تزکیه» است. سازنده‏اش ابراهیم و اسماعیل و جبرئیل است و بنیانش تقوا. آن که در این مدرسه نام نویسد، باید مشق بندگی را خوب بنویسد و خط خلوص را زیبا نگارد و تکلیف طاعت را در کلاس مناسک، به دقت و کمال و تمام انجام دهد.

 

شناخت عمیق حج

حج، چشمه فیّاض الهی، حقیقتی توحیدی و رکنی اساسی از احکام حیات‏بخش اسلام است. این عبادت، با زوایایی گسترده و ژرف و احکامی پر راز و رمز ـ که هر یک بیانگر نمادی پیدا و پنهان هستند ـ پرشکوه‏ترین فریضه دینی را رقم می‏زند. حج در چهره نمادین خود، مجموعه‏ای از اعمال خاص با ترکیب و هیئت اجتماعی منظم و دقیق، همراه با رعایت آداب و دستوراتی ویژه را تشکیل می‏دهد. در ورای این مناسک و حرکات منظم، جلوه‏های شکوهمندی از آموزه‏های زندگی ساز و رمزهای درس‏آموز نهفته است. این تکلیف مقدس در ابعاد بسیار گسترده، محفل تفسیر و تحلیل و نیازمند رمزگشایی و راز گویی است. از این رو، همه متفکران و حقیقت جویان اسلامی، بر شناخت دقیق زوایای حج و عمل بر باطن عمیق آن تأکید کرده‏اند، و درک درست اهداف و بهره مندی شایسته از ره‏آوردهای گران‏سنگ آن را، وظیفه همه مسلمانان داشته‏اند.